دوره 5، شماره 3 - ( پاییز 1399 )                   جلد 5 شماره 3 صفحات 173-184 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Haji Asl M, Rahimi Baghmalek J. The Impact of Health Information Technology Investment on Financial Performance with the Mediating Role of Business Process in Kohgiluyeh and Boyer Ahmad Province Hospitals. Manage Strat Health Syst. 2020; 5 (3) :173-184
URL: http://mshsj.ssu.ac.ir/article-1-298-fa.html
حاجی اصل محمد، رحیمی باغملک جهانبخش. تأثیر سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی با نقش میانجی فرآیند کسب و کار در بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد. راهبردهای مدیریت در نظام سلامت. 1399; 5 (3) :173-184

URL: http://mshsj.ssu.ac.ir/article-1-298-fa.html


استادیار، گروه مدیریت، واحد گچساران، دانشگاه آزاد اسلامی، گچساران، ایران
متن کامل [PDF 744 kb]   (46 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (123 مشاهده)
متن کامل:   (46 مشاهده)
چکیده
زمینه و هدف
: میزان پذیرش سیستم‌های پرونده الکترونیکی سلامت به طور قابل توجهی افزایش یافته است، با توسعه این فناوری در بخش پزشکی، شاهد تحول عظیمی‌در نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی هستیم. هدف این مطالعه بررسی تأثیر سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی با نقش میانجی فرآیند کسب و کار در بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد بوده است.
روش پژوهش: مطالعه حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- علی  با رویکرد تحلیلی بود. بر اساس جدول مورگان نمونه آماری به تعداد 341 نفر برآورد شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه استاندارد با 31 سؤال بود که روایی صوری، روایی همگرا و واگرا، پایایی آلفای کرونباخ و پایایی مرکب آن مورد تایید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و مدل معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار‌های Smart PLS و SPSS 20 استفاده شد.
یافته‌ها: 9 فرضیه پژوهش از طریق آزمون مسیر و مدل معادلات ساختاری تایید شدند. یافته‌ها نشان داد سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت با مقدار معنی‌داری (647/3) و ضریب مسیر (237/0) بر عملکرد مالی تأثیر معنی داری داشت و فرآیند کسب و کار با اثر کل (477/0) در مسیر بین این 2 متغیر نقش میانجی را ایفا می‌کرد. مدل پژوهش نیز از برازش مناسب برخوردار بود.
نتیجه گیری: فناوری اطلاعات سلامت باعث ایمنی و کارایی اطلاعات، بهبود سلامت عمومی، اطمینان از حفظ حریم خصوصی بیمار و همچنین با کاهش در هزینه‌ها باعث افزایش بازده دارایی‌ها خواهد شد.
واژه‌های کلیدی: بیمارستان، پرونده الکترونیک سلامت، سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت، عملکرد مالی، فرآیند کسب و کار
 
مقدمه
 
افزایش عملکرد مالی (financial performance) می‌تواند یک سازمان را در دراز مدت رقابتی کند، بسیاری از عوامل بر عملکرد مالی سازمان‌ها تأثیر می‌گذارند (1). در حوزه بهداشت و درمان یکی از عواملی که بر عملکرد مالی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مؤثر است، سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت(investment in health information technology) است. سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات به علت داشتن توان بالقوه جهت کاهش بهای تمام شده و هزینه‌ها وکسب برتری و مزیت رقابتی به صورت قابل ملاحظه‌ای گسترش یافته است (2). فناوری اطلاعات سلامت می‌تواند با کاهش مصرف کاغذ و حمل و نقل اسناد به سودآوری بیمارستان کمک کند. همچنین با کاهش خطاهای پزشکی، به طور بالقوه هزینه‌های پزشکی و نیز هزینه‌های اداری را کاهش می‌دهد (3).
با سرمایه گذاری فناوری اطلاعات در فرآیندهای کسب و کار (business process) مانند پرونده الکترونیکی سلامت و میزان استفاده از تخت‌های بیمارستان، مسائل مربوط به بازده مالی به طور فزاینده‌ای اهمیت می‌یابد (2). راه‌های بسیاری وجود دارد که در آن فرایندهای کسب و کار بر عملکرد مالی تأثیر می‌گذارد مانند پرونده الکترونیک سلامت که در کاهش خطاهای پزشکی از طریق دسترسی سریع و به‌موقع به اطلاعات مرتبط بیماران می‌باشد (5-4) و یا نرخ استفاده از تخت که به واسطه کیفیت مراقبت بهداشتی به‌وجود می‌آید، یکی از فرایندهایی است که به طور بالقوه بر عملکرد مالی و بهره وری تأثیر می‌گذارد. تحقیقات نشان داده که کیفیت خدمات سلامت بهتر و به‌دنبال آن میزان استفاده بیشتر از تخت، با افزایش سودآوری ارتباط دارد (6). سیستم‌های پرونده الکترونیکی سلامت، هدف یکپارچه سازی سابقه درمانی بیمار با درمان فعلی از راه تسهیل در بهبود کیفیت مراقبت و افزایش بهره وری را برآورده می‌کند اما برای سازمان‌ها پرهزینه هستند و بر عملکرد مالی تأثیر می‌گذارد (2).
از زمان تصویب قانون فناوری اطلاعات سلامت برای بهداشت اقتصادی و بالینی، میزان پذیرش سیستم‌های پرونده الکترونیکی سلامت به طور قابل توجهی افزایش یافته است (7). سیستم‌های پرونده الکترونیکی سلامت باید از اهدافی نظیر حفاظت از اطلاعات سلامت الکترونیک و استفاده از سیستم‌های پشتیبانی بالقوه تصمیم، برای بهبود عملکرد حمایت کنند. سرمایه گذاری فناوری اطلاعات می‌تواند کارآیی خدمات بهداشتی را بهبود و درآمد مالی مثبت را افزایش دهد (2).
انقلاب فناوری اطلاعات و ارتباطات در کلیه بخش‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی کشورها تأثیراتی قابل توجه بر جای گذاشته است (7). با توسعه فناوری اطلاعات در بخش پزشکی، به دنبال تحول عظیمی ‌در نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی هستیم و یکی از مهمترین حوزه‌های کـاربرد فناوری اطلاعـات، حوزه بهداشـت و درمان است. در ارتباط با روش‌های پیاده سازی سلامت الکترونیک در ایران کارت هوشمند سلامت به صورت بسیار محدود وجـود دارد. در کشور ما شرایط به گونه‌ای است که پزشکان بیشتر تمایل دارند در شهرهای بزرگ زندگی کنند، در حالیکه مناطق محروم نیاز بیشتری به آن‌ها دارند، همچنین پراکندگی اطلاعات بیماران و عدم دسترسی به سوابق آن‌ها و ضـعف در همکاری بین پزشکان متخصص و عمومی ‌نمونه‌هایی از مشکلات سیستم بهداشت و درمان کشور هستند که از طریق توسعه فناوری اطلاعات در این بخش قابل حل هستند.
در این حوزه تحقیقاتی در داخل و خارج از کشور انجام شده است از جمله، عبد خدا و همکاران (1395) در مطالعه بررسی تأثیر ویژگی‌های سازمانی بر پذیرش پرونده الکترونیک و مراقبت سلامت از دیدگاه پزشکان بیمارستان‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران، مدلی ارائه شده که توانایی تبیین 56 درصد از تغییرات ویژگی‌های سازمانی بر پذیرش پرونده الکترونیک سلامت از سوی پزشکان را دارد (8). شاه بهرامی‌ و همکاران (1395) در مطالعه عوامل مؤثر در پذیرش پرونده سلامت الکترونیک از دیدگاه پزشکان و کارکنان بیمارستان‌های شهر رشت نشان دادند رده سنی و سابقه کار باعث تفاوت در دیدگاه نسبت به پرونده الکترونیکی سلامت می‌شود. به طوریکه با افزایش سن و سال‌های خدمت، نمره‌های به‌دست آمده از پرسشنامه ارزیابی دیدگاه افراد از پرونده الکترونیک سلامت به طور معنی‌دار افزایش و با آن‌ها همبستگی مثبت داشته است (9). نتایج مطالعه باغبانی و همکاران (1393) با عنوان بررسی تأثیر فناوری اطلاعات سلامت بر کیفیت مراقبت از بیمار در بیمارستان ارس پارس آباد اردبیل، نشان داد بین فناوری اطلاعات سلامت و کیفیت مراقبت، مرگ و میر بیماران بستری شده، رضایتمندی بیماران و عملکرد مدیران بیمارستان رابطه مثبت وجود دارد (10). جامعی و کرم‌زاده (1393) در مطالعه بررسی نقش فناوری اطلاعات روی پیشبرد سیستم حسابداری تعهدی بین کارکنان حسابداری دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نشان دادند فناوری اطلاعات نقش بسزایی در برنامه ریزی و تصمیم گیری مدیران، مدیریت داده‌ها واطلاعات، ارزیابی عملکرد سازمان‌ها و کارکنان، افزایش امنیت اطلاعات، شیوه گزارشات مالی و مدیریت منابع انسانی ایفا می‌کند (11).
وانگ و همکاران (2018) در مطالعه بررسی رابطه بین هزینه‌های فناوری اطلاعات سلامت، فرایندهای کسب و کار متوسط، عملکرد مالی بیمارستان و بهره وری نشان دادند هزینه‌ها، از جمله هزینه‌های عملیاتی فناوری اطلاعات و هزینه سرمایه، به طور مثبت با بازده دارایی‌ها و بهره وری بیمارستان‌ها ارتباط دارد. علاوه بر این، سرمایه گذاری‌های فناوری اطلاعات سلامت بیمارستان‌ها نیز از طریق فرآیندهای تجاری متوسط بیمارستان مانند پذیرش پرونده سلامت الکترونیکی و اقدامات کیفی بر عملکرد مالی تأثیر مثبت دارند (2). گارسیا کورنج و پرز مندز (2018) در ارزیابی تأثیر سیستم‌های استاندارد شده بر عملکرد مالی با استفاده از داده‌های242 بیمارستان اسپانیا یک روش متفاوت در بیمارستان‌ها با توجه به سطح تکنولوژیکی آن‌ها ارائه دادند که بیمارستان‌ها با پیشرفته‌ترین هزینه‌های استاندارد شده، هزینه‌های خود را بهتر اداره می‌کنند. همچنین هزینه‌های استاندارد شده پیشرفته در بیمارستان‌ها به‌وسیله سرمایه گذاری با تکنولوژی بالا پایین‌تر است و مقامات بهداشت باید از توسعه هزینه‌های استاندارد شده حمایت کنند، به ویژه در بیمارستان‌های پیشرفته، بخش بیشتری از مخارج بیمارستان را در توسعه خدمات بهداشت ملی تجمیع کنند (12). ریچتر و مولستین (2017) در مطالعه‌ای روابط بین کیفیت خدمات بهداشتی، درآمد خالص بیمار و حاشیه عملیاتی را با مشاهده 3767 بیمارستان در طی دوره 6 ساله در تگزاس مدل سازی کردند. یافته‌های آن‌ها نشان می‌دهد که کیفیت خدمات سلامت بهتر با افزایش سودآوری ارتباط دارد، اما کاهش کیفیت مراقبت‌های بهداشتی با کاهش سودآوری همراه است (6). کالوم و همکاران (2016) در مطالعه‌ای داده‌های انجمن بیمارستانی آمریکا را بررسی کردند تا تعیین کنند آیا پیاده سازی پرونده الکترونیکی سلامت بر اندازه گیری‌های عملکرد مالی تأثیر گذاشته است؟ در حالیکه مطالعات نشان می‌دهد درآمد پس از تصویب پرونده الکترونیکی سلامت افزایش می‌یابد، فرآیندهای کسب و کار اصلاح شده نیز بر بهره وری تأثیر می‌گذارد (13). در این راستا محقق به‌دنبال پاسخگویی به این سوال بود که آیا سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی با نقش میانجی فرآیند کسب و کار در بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد تأثیر دارد؟
  

شکل 1: مدل مفهومی‌ مطالعه (وانگ و همکاران (2018) (2)
 
روش پژوهش
مطالعه حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- علی  با رویکرد تحلیلی بود. جامعه آماری را کلیه‌ی پرسنل درمانی و غیر درمانی تمامی بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد (12 بیمارستان) تشکیل دادند. بر اساس جدول مورگان حجم نمونه 341 نفر برآورد شد. برای جمع آوری این تعداد پرسشنامه صحیح، تعداد 450 پرسشنامه در بین جامعه آماری توزیع شد و در نهایت تعداد 384 پرسشنامه صحیح و قابل تحلیل جمع آوری گردید. پرسشنامه‌ها توسط پرسنل درمانی و غیر درمانی بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد در فاصله بین مرداد ماه 1398 تا مهر ماه 1398 که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده بودند، پاسخ داده شد.
ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه استاندارد وانگ و همکاران (2018) (2) با طیف 5 گزینه‌ای لیکرت از کاملاً مخالفم (امتیاز 1) تا کاملاً موافقم (امتیاز 5) بود که شامل 31 سؤال (سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت (10 سؤال) ، فرآیند کسب و کار ( 6 سؤال) ، میزان استفاده از تخت (3 سؤال) ، پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت (4 سؤال)، عملکرد مالی (5 سؤال)  و بازده دارایی‌ها (3 سؤال) بود.
برای تعیین روایی پرسشنامه از روایی صوری به استناد نظرات صاحبنظران و اساتید رشته مدیریت، روایی همگرا (بالای 50/0)  و روایی واگرا  (بالای 70/0)  و برای تعیین پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ (بالای 70/0)  و پایایی مرکب (بالای 70/0)  استفاده شد.
نتایج حاصل از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت با ضریب 75/0، عملکرد مالی با ضریب 82/0، بازده دارایی‌ها  با ضریب 71/0،  فرآیند کسب و کار با ضریب 78/0، پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت با ضریب 71/0 و استفاده از تخت با ضریب 78/0) نشان داد تمام متغیر‌های پژوهش از ضریب آلفای کرونباخ قابل قبول برخوردار بودند و پرسشنامه پایایی مناسبی داشت.
نتایج حاصل از محاسبه ضریب پایایی مرکب (سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت با ضریب 89/0، عملکرد مالی  با ضریب 78/0، بازده دارایی‌ها  با ضریب 85/0، فرآیند کسب و کار با ضریب 87/0،  پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت با ضریب 86/0 و استفاده از تخت با ضریب 93/0) نشان داد تمام متغیر‌های پژوهش ضریب پایایی مرکب قابل قول داشتند که نشان دهنده پایایی مطلوب متغیرهای مطالعه بود.
 نتایج حاصل از محاسبه ضریب روایی همگرایی (سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت با ضریب 59/0، عملکرد مالی با ضریب 56/0، بازده دارایی‌ها با ضریب 65/0، فرآیند کسب و کار با ضریب 59/0، پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت با ضریب 62/0 و استفاده از تخت با ضریب 82/0) نشان داد مقدار ضریب روایی همگرایی (AVE) برای متغیرهای مکنون بالاتر از 50/0 بوده و روایی همگرایی مدل‌های اندازه گیری مطلوب می‌باشد.
نتایج حاصل از محاسبه ضریب روایی واگرایی (سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت با ضریب 62/0، عملکرد مالی با ضریب 60/0، بازده دارایی‌ها  با ضریب 81/0، فرآیند کسب و کار با ضریب 73/0، پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت با ضریب 79/0 و میزان استفاده از تخت با ضریب 90/0) حاکی از آن بود که ضریب روایی واگرایی مدل‌های اندازه گیری مطلوب است. در جدول همبستگی متغیرها با یکدیگر(آزمون فورنر و لاکر)، مقادیر جذرAVE  قرار گرفته بر روی قطر ماتریس همبستگی از مقادیر همبستگی آن متغیر با سایر متغیرها بزرگتر می‌باشد که نشان دهنده مناسب بودن روایی واگرایی مدل بود (جدول 1).
 
جدول 1: همبستگی متغیرها
پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت میزان استفاده از تخت فرآیند کسب و کار عملکرد مالی سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بازه دارایی‌ها شاخص ها
- - - - - 81/0 بازه دارایی‌ها
- - - - 62/0 67 /0 سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت
- - - 60/0 70/0 48/0 عملکرد مالی
- - 73/0 46/0 62/0 59/0 فرآیند کسب و کار
- 90/0 36/0 27/0 47/0 49/0 استفاده از تخت
79/0 37/0 42/0 82/0 79/0 45/0 پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت
 
 
توزیع پرسشنامه پس از هماهنگی با بخش معاونت درمان بیمارستان‌ها و کسب تاییدیه، آغاز و محقق با حضور در محل بیمارستان‌ها برای تشریح هدف پژوهش و ارائه راهنمایی در زمان ابهام برای پاسخگو، اقدام به جمع آوری پرسشنامه‌ها نمود. ضمن اینکه پاسخگویان با اختیار کامل و اطلاع از محرمانه بودن پاسخ‌هایشان، به پرسشنامه پاسخ می‌دادند.
داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS 20 و Smart PLS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. پس از تحلیل توصیفی داده‌ها، برای بررسی مدل پژوهش و فرضیه‌های پژوهش از آزمون ضریب مسیر و مدل معادلات ساختاری مبتنی بر Smart PLS و برای بررسی فرضیه میانجی از آزمون بارون و کنی استفاده شد. ضمناً این مطالعه در تاریخ 28/1/1398 با شماره 2-1051، پ ژ. در جلسه شورای پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد گچساران به تصویب رسیده است.
یافته‌ها
بر اساس نتایج به دست آمده از تحلیل جمعیت شناختی نمونه آماری و به استناد جدول2، مشخص شد بیشترین تعداد اعضای نمونه مردان با درصد فراونی 65 درصد بودند. بیشترین درصد فراوانی به دارندگان مدرک لیسانس با 52 درصد مربوط می‌شد. همچنین بیشترین درصد فراوانی مربوط به رده سنی 36 تا 45 سال با 42 درصد بود.
جدول 2: یافته­های جمعیت شناختی نمونه مورد مطالعه
متغیر فراوانی درصد فراوانی
جنس مرد 250 65
زن 134 35
تحصیلات دیپلم 38 90/9
فوق دیپلم 82 35/21
لیسانس 135 16/35
فوق لیسانس 126 81/32
دکتری 3 80/0
سن کمتر از 25 سال 33 60/8
26 تا 35 سال 103 82/26
45 تا 36 سال 162 19/42
بیشتر از 45 سال 86 40/22
کل 384 100
 
 
جدول3: بررسی روایی مدل اندازه گیری
متغیر سؤالات حالت استاندارد مقدار معنی‌داری * متغیر سؤالات حالت استاندارد مقدار معنی‌داری *
سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت SFI1 67/0 46/27 فرایند کسب و کار FKK1 62/0 37/15
SFI2 71/0 89/27 FKK2 66/0 233/18
SFI3 66/0 72/18 FKK3 81/0 52/32
SFI4 71/0 78/21 FKK4 77/0 15/35
SFI5 56/0 78/11 FKK5 76/0 61/25
SFI6 57/0 35/22 FKK6 74/0 14/24
SFI7 59/0 63/12 میزان استفاده از تخت EST1 90/0 86/72
SFI8 55/0 65/11 EST2 90/0 59/87
SFI9 55/0 96/12 EST3 91/0 34/90
SFI10 73/0 07/14 پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت PP1 48/0 23/9
عملکرد مالی FP1 88/0 83/53 PP2 87/0 14/79
FP2 88/0 29/54 PP3 86/0 60/61
FP3 38/0 38/4 PP4 88/0 75/69
FP4 35/0 4/22 بازده دارایی‌ها BD1 66/0 07/18
FP5 39/0 14/2 BD2 88/0 49/71
- BD3 87/0 74/60
* معنی دار در سطح معنی‌داری 05/0  > p 
 
 
بر اساس نتایج حاصل از خروجی نرم افزار Smart PLS (جدول 3) مدل‌ اندازه گیری از روایی و پایایی مناسب برخوردار بوده و در حالت استاندارد ضرایب حاصل بیشتر از 30/0 و در حالت معنی‌داری ضرایب حاصل بیشتر از 96/1 بودند.
  

شکل2: مدل پژوهش در حالت معنی‌داری



شکل3: مدل پژوهش در حالت استاندارد
 
طبق نتایج به دست آمده از ضریب مسیر و آماره t (شکل 2 و 3) می­توان بیان کرد سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی در بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد تأثیر معنی‌داری داشت (مقدار معنی‌داری برابر با 647/3 و خارج از بازه منفی 96/1 تا مثبت 96/1 قرار گرفت). همچنین با توجه به ضریب مسیر بین این 2 متغیر (237/0)می‌توان گفت این تأثیر مثبت و معنی‌دار بود. همچنین سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر بازده دارایی‌ها، فرآیند کسب و کار، میزان استفاده از تخت و پذیرش پرونده الکترونیکی نیز تأثیر معنیداری داشت (مقدار معنی‌داری به ترتیب برابر با 358/25، 028/20، 885/11، 228/40) و نظر به ضریب مسیر بین سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت و متغیرهای مذکور (به ترتیب برابر با 674/0، 621/0، 467/0، 793/0)، این تأثیر نیز مثبت و معنی‌دار بوده‌ است.
دیگر نتایج به دست آمده از ضریب مسیر و آماره t در شکل (2 و 3) نشان داد فرآیند کسب و کار بر عملکرد مالی تأثیر معنی‌داری داشت (مقدار معنی‌داری برابر با 838/4). همچنین ضریب مسیر بین این 2 متغیر (387/0) نشان داد این تأثیر مثبت و معنی‌دار می‌باشد. میزان استفاده از تخت بر عملکرد مالی نیز تأثیر معنی‌داری داشت (مقدار معنی‌داری برابر با 696/2) و ضریب مسیر بین این 2 متغیر (191/0) هم بیانگر این بود که تأثیر مثبت و معنی‌دار بوده است. تأثیر پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت بر عملکرد مالی نیز معنی‌دار به دست آمد (مقدار معنی‌داری برابر با 132/16). همچنین ضریب مسیر (743/0) این 2 متغیر نیز نشان داد تأثیر گفته شده مثبت و معنی‌دار می‌باشد.
 
جدول4: آزمون فرضیه‌ میانجی
فرضیه میانجی ضریب استاندارد نتیجه آزمون
اثر مستقیم اثر غیر مستقیم اثرکل * تایید فرضیه
فرآیند کسب و کار در تأثیر سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی در بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد نقش میانجی دارد. 237/0 = 387/0 × 621/0
240/0
477/0  
  •  معنی دار در سطح معنی‌داری 05/0  > p 
 

از آنجاییکه مقدار اثر کل برای فرضیه برابر با  (477/0) بیشتر از  3/0 به‌دست آمد، از این رو این همبستگی معنی‌دار بوده است و می‌توان اینگونه استنباط کرد که متغیر فرآیند کسب و کار نقش میانجی بین 2 متغیر سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت و عملکرد مالی دارد (جدول 4)
حدود شاخص ملاک کلی برازش (GOF) بین 0 و 1 بوده ، با توجه به مقدار 403/0 مدل مطالعه حاضر از مطلوبیت و برازش قوی برخوردار بوده است.

بحث
این پژوهش با هدف مطالعه تأثیر سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی با نقش میانجی فرآیند کسب و کار در بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد انجام گرفت. پس از انجام مطالعات لازم و اجرای پرسشنامه، نتایج حاصل از پاسخ جامعه آماری که شامل پرسنل درمانی و غیر درمانی بودند مشخص شد سرمایه گذاری در حوزه فناوری اطلاعات سلامت می‌تواند عملکرد مالی بیمارستان را تحث تاثیر قرار دهد، همچنین علاوه بر آن در فرآیندهای کسب و کار بیمارستان‌ها به طور قابل توجه تاثیرگذار است. در نهایت مدل پژوهش بر اساس مدل معادلات ساختاری از برازش مناسب برخوردار بود. نتایج نشان داد به‌طور کلی توسعه فناوری اطلاعات سلامت و تکنولوژی ارتباطات که می‌توانند برای ساختن سیستم‌هایی برای جابه‌جایی اطلاعات سلامت شبکه بندی شوند، مستلزم برنامه ریزی دقیق و علمی برای کاربری اجتماعی آن است و لزوم توجه بـه کاربردهای اقتصادی و مالی آن موضوع مهمی است که می‌تواند مورد توجه مدیران و مجریان برنامه‌های توسعه بیمارستان‌های استان قرار گیرد.
 با توجه به نقش شاخص بازده سرمایه گذاری در تصمیم‌گیری‌های مالی، اثربخشی مالی فناوری اطلاعات موضوع مهمی است که می‌تواند نقش مؤثری بر عملکرد مالی داشته باشد. نتایج مطالعه با مطالعات وانگ و همکاران (2018) در بررسی رابطه بین هزینه‌های فناوری اطلاعات سلامت، فرایندهای کسب و کار متوسط، عملکرد مالی بیمارستان و بهره وری در بیش از 8 هزار بیمارستان در ایالات متحده مطابقت دارد (2).
سرمایه گذاری‌های بزرگ، در فناوری اطلاعات مانند سیستم‌های الکترونیکی سلامت، مسائل مربوط به بازده مالی و تولید، به طور فزاینده‌ای مهم می‌‌باشند. سیستم‌های الکترونیکی سلامت، اهداف ادغام سابقه بیمار، با درمان فعلی را تضمین می‌کند و به تسهیل بهبود کیفیت مراقبت و افزایش بهره وری کمک می‌کند. استفاده از فناوری سیستم‌های الکترونیکی سلامت باعث بهبود کیفیت، ایمنی و کارایی، مشارکت بیماران و خانواده‌ها در تصمیمات مراقبتی، بهبود سلامت عمومی، اطمینان از حریم خصوصی و امنیت اطلاعات سلامت بیمار خواهد شد. همچنین با کاهش در هزینه‌ها باعث افزایش بازده دارایی‌ها می‌شود. نتایج این مطالعه با مطالعات معیل طبقدهی و همکاران (1396) در حوزه بیماران تالاسمی ‌ماژور در ایران که مشخص کرد می‌توان از سامانه‌های تحت وب جهت کمک به بیماران تالاسمی در سرویس‌دهی و کاهش عوارض بیماری و ارتقای سلامت آن‌ها استفاده نمود و گارسیا کورنج و پرز مندز (2018) در ارزیابی تأثیر سیستم‌های استاندارد شده بر عملکرد مالی با استفاده از داده‌های242 بیمارستان اسپانیا مطابقت دارد که بیان کرد هر اندازه بیمارستان‌ها از فنآوری بالاتری برخوردار باشند میزان هزینه‌ها پایینتر و بازده دارایی‌ها بالاتر می‌باشد (12،14).
فناوری اطلاعات سلامت، کاربرد اطلاعات پردازشی شامل سخت‌افزار و نرم‌افزار کامپیوتر با ذخیره‌سازی، بازیابی، به اشتراک‌گذاری و استفاده از اطلاعات مراقبت سلامت، داده و دانش برای ارتباطات و تصمیم‌گیری سروکار دارد. در این راستا با استفاده از فناوری اطلاعات برای سلامت و مراقبت‌های بهداشتی از قبیل مدیریت اطلاعات سلامت در تمام سیستم‌های کامپیوتری و تبادل امن اطلاعات سلامت بین مصرف‌کنندگان، تأمین‌کنندگان، پرداخت‌کنندگان و مانیتورهای کیفی می‌توان بر افزایش کارایی فرایند کسب کار تأثیر مثبت گذاشت. نتایج مطالعه با مطالعات کالوم و همکاران (2016) در بررسی سالانه داده‌های انجمن بیمارستانی آمریکا مبنی بر تأثیر پیاده سازی پرونده الکترونیکی سلامت بر اندازه‌گیری‌های عملکرد مالی مطابقت دارد (13).
استفاده وسیع از فناوری اطلاعات سلامت می‌تواند موجب ارتقای کیفیت خدمات سلامت، جلوگیری از اشتباهات پزشکی، مدیریت بهینه هزینه‌های مراقبت سلامت، افزایش کارایی مدیریتی، کاهش امورکاغذی و بهره وری بیشتر از خدمات سلامت گردد. همچنین در سطح فردی به افراد در سالم نگه داشتن خود از طریق جمع آوری اطلاعات سلامت به صورت یک‌جا یعنی ایجاد پرونده پزشکی شخصی، مدیریت بهتر آن‌ها و به اشتراک گذاشتن این اطلاعات با ارائه دهندگان مراقبت سلامت کمک می‌کند. در سطح سلامت عمومی نیز از طریق شناسایی سریع شیوع بیماری‌های عفونی در سراسر کشور، ردیابی بهتر بیماری‌ها، درمان بیماری‌های مزمن و گردآوری اطلاعات مرتبط در جهت خدمات‌رسانی مطلوبتر مؤثر خواهد بود. سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت باعث افزایش اطلاعات راجع به درصد اشغال تخت، میانگین اقامت بیمار خواهد شد. نتایج این مطالعه با مطالعه پنگ و همکاران (2016) در 127بیمارستان چین که نشان دادند توانایی فناوری اطلاعات با توانایی مدیران در بهینه سازی فرآیندهای تجاری می‌تواند عملکرد مالی را افزایش دهد، مطابقت دارد (15).
فناوری اطلاعات سلامت، با ایجاد پرونده پزشکی شخصی و پست الکترونیکی صوتی پزشکان و کارکنان، پست الکترونیکی صوتی برای بیماران، دریافت الکترونیکی شکایات، سیستم آرشیو تصاویر، پرونده الکترونیکی بیمار، شبکه گردش داده بیمارستان‌ـ‌پزشک، شبکه اطلاعات سلامت جامعه‌نگر می‌تواند باعث افزایش تشکیل پذیرش پرونده الکترونیکی و افزایش بهبود خدمات بهداشتی شود. نتایج مطالعه حاضر با مطالعه وانگ و همکاران (2018) که در 8 هزار بیمارستان ایالات متحده اجرا شده است، و نشان می‌دهد سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات سلامت از طریق فرآیندهای تجاری میانی بیمارستان، مانند تصویب پرونده الکترونیکی سلامت و اقدامات کیفی در شکل گیری فرآیندهای تجاری متوسط ​​و عملکرد مالی مثبت اثر دارد، مطابقت دارد (2).
مدیریت فرایند کسب و کار اگر همگام با اجرای فناوری اطلاعات سلامت شود باعث ایجاد یک رویکرد ساختاری برای تجزیه و تحلیل و بهبود مداوم فعالیت‌های اساسی در بیمارستان‌ها مانند ارائه خدمات بهداشتی مطلوب، بازاریابی (ایجاد اعتماد در دریافت خدمات بهداشتی مطمئن و حس امنیت در مراجعین)، ارتباطات و دیگر عناصر اصلی عملیات بیمارستانی می‌شود که در نتیجه، این فعالیت‌ها باعث افزایش عملکرد مالی بیمارستان خواهد شد. نتایج این مطالعه با مطالعات باغبانی و همکاران (1393) در بررسی تأثیر فناوری اطلاعات سلامت بر کیفیت مراقبت از بیمار در بیمارستان ارس پارس آباد که نشان داد بین فناوری اطلاعات سلامت و کیفیت مراقبت بیماران بستری شده، رضایتمندی بیماران و عملکرد مدیران بیمارستان رابطه مثبت وجود دارد، مطابقت دارد. همچنین با مطالعه گارسیا کورنج و پرز مندز (2018) که در 242 بیمارستان سرویس بهداشت ملی اسپانیا انجام شد و نتایج نشان داد که هر چه بیمارستان از تکنولوژی بالاتر سلامت برخوردار باشد هزینه ها کاهش یافته و عملکرد مالی افزایش می یابد، مطابقت دارد (10،12).
درصد اشغال تخت، میانگین اقامت بیمار، میزان گردش تخت و فاصله گردش آن می‌تواند بر عملکرد مالی تأثیر گذار باشد. در نتیجه با سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت نرخ بهره برداری تخت‌های بیمارستان مشخص و با مدیریت درست و مناسب باعث کاهش هزینه‌ها و در نتیجه افزایش درآمد بیمارستان خواهد شد. نتایج مطالعه حاضر با مطالعات شاه بهرامی‌ و همکاران (1394) در مطالعه عوامل مؤثر در پذیرش پرونده سلامت الکترونیک از دیدگاه پزشکان و کارکنان بیمارستان‌های شهر رشت که بیان می‌کند کسب تجربه و آموزش و به دنبال آن ارتقای آگاهی کارکنان می‌تواند در دیدگاه افراد نسبت به پرونده الکترونیک سلامت نقش مهمی داشته و عملکرد بیمارستان را تحت تاثیر قرار دهد و وانگ و همکاران (2018) که در بیمارستان‌های ایالات متحده مشخص شد با اجرای فناوری اطلاعات سلامت با برنامه ریزی صحیح در میزان استفاده از تخت‌های بیمارستانی می‌توان عملکرد مالی را کنترل کرد، مطابقت دارد (2،9).
پرونده الکترونیک سلامت بدون تردید از فناوری‌های کلیدی پهنه مراقبت بهداشتی است و می‌تواند بیشتر نیازهای گسترده و پیچیده عرصه سلامت را برآورده سازد. در صورت پیاده سازی، پرونده الکترونیک سلامت می‌تواند باعث افزایش خدمات رسانی مطلوب، کاهش هزینه و افزایش بهره وری، کاهش اشتباه‌های درمانی، پشتیبانی تصمیم گیری، پشتیبانی سایر تحلیل‌های اطلاعات و مشارکت در مراقبت‌های پزشکی از راه دور شود. نتایج این مطالعه با مطالعه ریچتر و مولستین (2017) در روابط بین کیفیت خدمات بهداشتی، درآمد خالص بیمار و حاشیه عملیاتی با مشاهده 3767 بیمارستان طی دوره 6 ساله در تگزاس که بیان می‌کند پیشرفت در آموزش و فن آوری اطلاعات سلامت می‌تواند به عنوان راهی برای افزایش کیفیت خدمات رسانی، کاهش هزینه و همچنین بهبود در سودآوری باشد، مطابقت دارد (6).
فناوری اطلاعات سلامت برای بهداشت و درمان بالینی لازم می‌باشد، زیرا باعث ایجاد سیستم‌هایی از اطلاعات درست و به موقع می‌شود که در وقت نیاز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این سیستم باعث ایجاد یک فرآیند یکپارچه در سراسر بیمارستان شده و همه بخش‌ها را به هم وصل خواهد کرد. فناوری اطلاعات سلامت باعث کاهش هزینه و در نتیجه افزایش درآمد خواهد شد. از طرفی فرآیند کسب و کار با انجام فعالیت‌های متوالی و مرتبط به هم باعث ایجاد کارایی در انجام فعالیت‌ها می‌شود. قابلیت مدیریت فرآیند کسب و کار برای عملیات‌های یک بیمارستان ضروری است. فرآیندهای کسب و کار با افزایش بهبود و توسعه فرآیندها می‌توانند نقش میانجی بین سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت و عملکرد مالی داشته باشد. نتایج مطالعه حاضر با مطالعات وانگ و همکاران (2018) که نشان داد سرمایه گذاری‌ در فناوری اطلاعات سلامت بیمارستان‌ها از طریق فرآیندهای یکپارچه تجاری در بیمارستان و اتصال بخش‌های مختلف به هم، اطلاعات پرونده سلامت الکترونیکی را بهبود بخشیده و در نتیجه خدمات دهی را مطلوبتر و در نهایت عملکرد مالی را افزایش می‌دهد، مطابقت دارد (2).
از محدودیت‌های مطالعه حاضر می‌توان به محدودیت ذاتی پرسشنامه و متقاعد ساختن پاسخ دهندگان در تکمیل پرسشنامه، که مستلزم صرف زمان و روابط مثبت محقق با پاسخ دهندگان می‌باشد، اشاره کرد. اجرای این مطالعه فقط در یک استان نیز می‌تواند دلیلی برای عدم تعمیم پذیری نتایج به بیمارستان‌های سایر استان‌ها باشد.
نتیجه گیری
با توجه به تأثیر مثبت سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر عملکرد مالی و پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت به مسئولان بیمارستان­ها پیشنهاد می‌شود، تلاش کنند تا با استفاده از تجهیزات و فناوری‌های به روز و پیشرفته به ارائه خدمات با هزیته‌های کمتر و در زمان سریع‌تر بپردازند، نتیجه این کاهش هزینه‌ها خود به نوعی عملکرد مالی مطلوبی برای بیمارستان خواهد بود. همچنین با ایجاد بخش­های تحقیق و توسعه و سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات سعی کنند تا در زمینه­های جدید و رفع نیازهای افراد به ارائه خدمات مورد نیاز بپردازند، چرا که در این صورت می‌توان حجم مراجعات را بالا برده و باعث بالا رفتن بازده مالی بیمارستان شد. به عنوان مثال مسئولان بیمارستان‌ها می‌توانند ‌بخش­های داخلی بیمارستان خود و سایر بیمارستان‌ها را با سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت به هم مرتبط سازند، تا در زمان‌های مورد نیاز بتوانند از قابلیت‌ها و ظرفیت‌های دقیق بیمارستان آگاهی داشته باشند. با توجه به تأثیر مثبت سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر بازده دارایی‌ها پیشنهاد می‌شود بیمارستان امکانات دسترسی به اینترنت با سرعت قابل قبول برای فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی و همچنین تجهیزات و تکنولوژی آموزشی تخصصی مناسب را برای افزایش آگاهی کارکنان ایجاد کنند. تا زمان و انعطاف پذیری پاسخگویی را افزایش دهند و در نتیجه باعث رشد و پیشرفت در فرآیند کسب و کار و در نهایت افزایش بازده دارایی شود.
با توجه به تأثیر مثبت سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر فرآیند کسب و کار و نظر به اینکه یکی از مهمترین کاربردهای فناوری در گستره بهداشت و درمان، ایجاد پرونده‌های الکترونیک سلامت است لذا پذیرش پرونده الکترونیکی سلامت و کاربرد آن باعث افزایش سرعت در زمان پاسخگویی به افراد و کاهش هزینه‌ها و مصرف کاغذ خواهد شد، در نتیجه هر پزشک می‌تواند در زمان کمتری به تعداد بیشتری از افراد رسیدگی کند و باعث افزایش عملکرد مالی خواهد شد. با توجه به تأثیر مثبت سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت بر میزان استفاده از تخت و تأثیر مثبت میزان استفاده از تخت بر عملکرد مالی پیشنهاد می‌شود مدیران و مسئولان بیمارستان‌ها با سرمایه گذاری فناوری اطلاعات سلامت، نرخ بهره برداری تخت‌های بیمارستان را مشخص و برای آینده و در مواقع بحرانی برنامه‌ریزی مناسب داشته باشند. همچنین مدیران و مسئولان بیمارستان سعی کنند تا در بیمارستان خدماتی بیشتر از خدمات معمول برای هر بیمار با توجه به شرایط بیمار در نظر بگیرند. به این صورت که بخش‌هایی به صورت خاص با تخت‌هایی ویژه که هزینه‌های آن نیز بیشتر از سایر تخت‌ها می‌باشد، قرار دهند. ارائه این تخت‌ها و خدمات ویژه به افراد با درآمدهای بالاتر می‌تواند باعث افزایش عملکرد مالی بیمارستان باشد.
سپاسگزاری
نویسندگان بر خود لازم می‌دانند تا از کلیه پرسنل اجرایی و کارکنان بیمارستان‌های استان کهگیلویه و بویر احمد که در انجام این مطالعه خصوصاً در بخش میدانی و جمع آوری پرسشنامه‌ها ایشان را یاری نموده‌اند کمال قدردانی و سپاسگزاری را داشته باشند.
مشارکت نویسندگان
طراحی پژوهش: ج. ر
جمع آوری داده‌ها: م. ح
تحلیل داده‌ها: ج. ر، م. ح
نگارش و اصلاح مقاله: ج. ر، م. ح
سازمان حمایت کننده
این مقاله برگرفته از پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی با گرایش مالی می‌باشد. شایان ذکر است این مطالعه از سوی هیچ سازمانی مورد حمایت مالی قرار نگرفته است.
تعارض  منافع
 هیچگونه تعارض منافعی از سوی نویسندگان گزارش نشده است.
 
References
1) Hosseini A, Tabibi M, Khorasani P. The impact
of competition intensity on organizational performance with the role of strategic human resource management and brand image (case study: Mazandaran province hotels). Journal of Tourism Planning and Development 2018; 7(24): 82-101. [Persian]

2) Wang T, Wang Y, Mcleod A. Do health information technology investments impact hospital financial performance and productivity?. International Journal of Accounting Information Systems 2018; 28: 1-13. doi: 10.1016/j.accinf.2017.12.002.
3) Mello M, Chandra A, Gawanda A, Studdert D. National costs of the medical liability system. Health Affairs 2010; 29(9): 1569-77. doi: 10.1377/ hlthaff. 2009. 0807.
4) Wang T, Wang Y, Moczygemba J. Budget management in an EHR implementation project. Healthc Financ Manage 2015; 11: 1-6.
5) Wang T, Biederman S. Enhance the accuracy of medication histories for the elderly by using an electronic medication checklist. Perspectives in Health Information Management 2012; 9: 1.
6) Richter JP, Muhlestein DB. Patient experience and hospital profitability: is there a link?. Health Care Manag 2017; 5(42): 247-57. doi: 10.1097/ HMR. 0000000000000105.
7) JaWanna H, Yuri P, Talisha S, Vaishali P. Adoption of electronic health record systems among U.S. non-federal acute care hospitals: 2008-2015. ONC Data Brief 2016; 35: 1-9.
8) Abdkhoda M, Ahmadi M, Gohari M, Nowruz A. Investigating the effect of organizational characteristics on acceptance of electronic health care record from the perspective of physicians. Paramedical Faculty of Tehran University of Medical Sciences 2016; 10(2): 181-93. [Persian]
9) Shahbahrami A, Muayyidrezai Sh, Hafezi M. Factors influencing adoption of electronic health record from perspectives of educational centers. Guilan University of Medical Sciences 2016; 24(96): 51-63. [Persian]
10) Baghebani H, Baghebani p, Badali V. The impact of health information technology on the quality of patient care in Aras Pars Abad hospital. 21st Century international management conference; 2014; Idea managers institute of vira capital, Tehran, Iran. 2014. [Persian]
11) Jamei R, Karamzadeh T. Investigating the role of information technology on advancement of accredited accounting system in Iran university of medical sciences (Kermanshah university of medical sciences). Experimental Accounting Research 2014; 4(13): 85-98. [Persian]
12) García-Cornejo B, Pérez-Méndez J. Assessing the effect of standardized cost systems on financial performance. A difference-in-differences approach for hospitals according to their technological level. Health Policy 2018; 122(4): 396-403. doi: 10.1016/ j. healthpol. 2018.01.013.
13) Collum T, Menachemi N, Sen B. Does electronic health record use improve hospital financial performance? evidence from panel data. Health Care Manag 2016; 41(3): 267-74. doi: 10.1097/ HMR. 0000000000000068.
14) Mo'iltabaqdehi Kh, Ghazisaeedi M, Shahmoradi L, Karami H, BashiriA. Towards electronic personal health record: designing a minimal data set for thalassemia major patients. Payavard 2018; 11(5): 567-77. [Persian]
15) Peng J, Quan J, Zhang G, Dubinsky AJ. Mediation effect of business process and supply chain management capabilities on the impact of IT on firm performance: evidence from Chinese firms. International Journal of Information Management 2016; 36: 89-96. doi :10.1016/j.ijinfomgt. 2015. 09. 006
 
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1399/7/3 | پذیرش: 1399/9/8 | انتشار: 1399/9/30

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله راهبردهای مدیریت در نظام سلامت می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2021 All Rights Reserved | Management Strategies in Health System

Designed & Developed by : Yektaweb