دوره 11، شماره 1 - ( 1405 )
جلد 11 شماره 1 صفحات 94-80 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Khalifeh S, Hafezi B, Tofighi S, Dehnavi H. Macroeconomic Indicators and Health Service Efficiency in Iran across Stress and Normal Regimes: A Markov Switching Approach. Manag Strateg Health Syst. 2026; 11 (1) :80-94
URL: http://mshsj.ssu.ac.ir/article-1-924-fa.html
URL: http://mshsj.ssu.ac.ir/article-1-924-fa.html
خلیفه صدیقه، حافظی بهار، توقیفی شهرام، دهنوی حامد. ارتباط شاخص‌های کلان اقتصادی با کارایی خدمات سلامت در ایران در رژیم‌های تنش و عادی: رویکرد مارکوف سوئیچینگ. راهبردهای مدیریت در نظام سلامت. 1405; 11 (1) :80-94
صدیقه خلیفه1، بهار حافظی*2، شهرام توقیفی3، حامد دهنوی4
1- دانشجوی دکتری اقتصاد سلامت، گروه علوم اقتصادی، واحد خمینی‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی‌شهر، ایران
2- استادیار، گروه علوم اقتصادی، واحد خوراسگان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران ،hafezi@iau.ac.ir
3- دانشیار، گروه خدمات بهداشتی و اقتصاد، دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله، تهران، ایران
4- استادیار، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
2- استادیار، گروه علوم اقتصادی، واحد خوراسگان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران ،
3- دانشیار، گروه خدمات بهداشتی و اقتصاد، دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله، تهران، ایران
4- استادیار، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده: (40 مشاهده)
زمینه و هدف: کارایی خدمات سلامت شاخصی بنیادین در ارزیابی عملکرد نظام بهداشت و درمان است و متغیرهای کلان اقتصادی از مسیر بودجه عمومی، هزینه واردات دارو و تجهیزات و توان مالی خانوارها با آن در ارتباط‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز و تورم با کارایی خدمات سلامت ایران در رژیم‌های متمایز طی سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۴۰۲ انجام شد.
روش پژوهش: این پژوهش کاربردی و از نوع تحلیلی-تبیینی با طرح سری زمانی است. داده‌های سالانه ۱۳۷۹ تا ۱۴۰۲ به روش کتابخانه‌ای از بانک جهانی و بانک مرکزی گردآوری شد. کارایی فنی نظام سلامت با تحلیل پوششی داده‌های خروجی‌محور (BCC) با پنج نهاده و ستانده معکوس نرخ مرگ‌ومیر محاسبه شد و ارتباط مؤلفه‌های سیکلی تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز و تورم با کارایی، با رگرسیون مارکوف سوئیچینگ دورژیمی و با کنترل همه‌گیری کووید-۱۹ در محیط پایتون برآورد شد.
یافته‌ها: میانگین کارایی فنی ۰٫۹۶۹ بود و ۱۱ سال از ۲۴ سال بر مرز کارایی قرار داشتند؛ کمترین کارایی به سال ۱۴۰۰ (۰٫۷۳۹) تعلق داشت. مدل دورژیمی بر مدل خطی برتری داشت (مقدار احتمال خودراه‌اندازی ۰٫۰۰۵). در رژیم تنش (۱۳۸۲، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰ و ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲)، انحراف نرخ ارز از روند ارتباط منفی و معنی‌دار با کارایی داشت (مقدار احتمال کمتر از ۰٫۰۰۱) و معنی‌داری این ارتباط در همه تصریح‌های تحلیل حساسیت حفظ شد، اما جهت آن به شیوه سنجش نوسان ارزی حساس بود؛ به‌طوری‌که در تصریح نرخ رشد، ضریب نرخ ارز در رژیم تنش مثبت شد (۰٫۰۱۷)؛ اما ارتباط تولید ناخالص داخلی و تورم پایدار نبود. در رژیم عادی هیچ‌یک از سه شاخص معنی‌دار نبود. مدت انتظار رژیم تنش ۲٫۵۰ و رژیم عادی ۶٫۰۰ سال بود.
نتیجه‌گیری: ارتباط شاخص‌های کلان اقتصادی با کارایی خدمات سلامت ایران در همه دوره‌ها یکسان نیست و در دوره‌های تنش اقتصادی، ارتباط معنی‌دار نوسان ارزی با کارایی در همه تصریح‌ها پایدار بود، اما جهت آن به شیوه سنجش حساس است (منفی برای انحراف از روند و مثبت برای نرخ رشد)؛ بنابراین فقط معنی‌داری ارتباط پایدار است، نه جهت آن. بر این پایه، پایش مستمر کارایی و پیش‌بینی سازوکارهای حمایتی برای تأمین نهاده‌های وارداتی سلامت در دوره‌های تنش ارزی توصیه می‌شود. این یافته‌ها بیانگر ارتباط و نه علیت‌اند.
روش پژوهش: این پژوهش کاربردی و از نوع تحلیلی-تبیینی با طرح سری زمانی است. داده‌های سالانه ۱۳۷۹ تا ۱۴۰۲ به روش کتابخانه‌ای از بانک جهانی و بانک مرکزی گردآوری شد. کارایی فنی نظام سلامت با تحلیل پوششی داده‌های خروجی‌محور (BCC) با پنج نهاده و ستانده معکوس نرخ مرگ‌ومیر محاسبه شد و ارتباط مؤلفه‌های سیکلی تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز و تورم با کارایی، با رگرسیون مارکوف سوئیچینگ دورژیمی و با کنترل همه‌گیری کووید-۱۹ در محیط پایتون برآورد شد.
یافته‌ها: میانگین کارایی فنی ۰٫۹۶۹ بود و ۱۱ سال از ۲۴ سال بر مرز کارایی قرار داشتند؛ کمترین کارایی به سال ۱۴۰۰ (۰٫۷۳۹) تعلق داشت. مدل دورژیمی بر مدل خطی برتری داشت (مقدار احتمال خودراه‌اندازی ۰٫۰۰۵). در رژیم تنش (۱۳۸۲، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰ و ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲)، انحراف نرخ ارز از روند ارتباط منفی و معنی‌دار با کارایی داشت (مقدار احتمال کمتر از ۰٫۰۰۱) و معنی‌داری این ارتباط در همه تصریح‌های تحلیل حساسیت حفظ شد، اما جهت آن به شیوه سنجش نوسان ارزی حساس بود؛ به‌طوری‌که در تصریح نرخ رشد، ضریب نرخ ارز در رژیم تنش مثبت شد (۰٫۰۱۷)؛ اما ارتباط تولید ناخالص داخلی و تورم پایدار نبود. در رژیم عادی هیچ‌یک از سه شاخص معنی‌دار نبود. مدت انتظار رژیم تنش ۲٫۵۰ و رژیم عادی ۶٫۰۰ سال بود.
نتیجه‌گیری: ارتباط شاخص‌های کلان اقتصادی با کارایی خدمات سلامت ایران در همه دوره‌ها یکسان نیست و در دوره‌های تنش اقتصادی، ارتباط معنی‌دار نوسان ارزی با کارایی در همه تصریح‌ها پایدار بود، اما جهت آن به شیوه سنجش حساس است (منفی برای انحراف از روند و مثبت برای نرخ رشد)؛ بنابراین فقط معنی‌داری ارتباط پایدار است، نه جهت آن. بر این پایه، پایش مستمر کارایی و پیش‌بینی سازوکارهای حمایتی برای تأمین نهاده‌های وارداتی سلامت در دوره‌های تنش ارزی توصیه می‌شود. این یافته‌ها بیانگر ارتباط و نه علیت‌اند.
واژه‌های کلیدی: کارایی سازمانی، ارائه خدمات سلامت، زنجیره‌های مارکوف، تورم اقتصادی، رکود اقتصادی، ایران
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
